Gekke epidemieën

Psychiatrische aandoeningen zijn de trend-ziektes van de eeuw. Terwijl Nederlanders puur lichamelijk gezien bovengemiddeld gezond zijn werden er nog nooit zo veel psychofarmaca verkocht. Sommige experts spreken zelfs van epidemieën. Worden we nu allemaal gek?

De meest besproken aandoeningen zijn depressie en ADHD. Volgens een schatting krijgt jaarlijks 1 van 13 Nederlanders met depressieve klachten te maken. Dit betekent dat op elk willekeurig moment 700.000 mensen in ons land depressief zijn. Bij ADHD is het nog erger: het aantal diagnoses is de afgelopen 5 jaar verdubbeld naar 1.1 miljoen.

  

DSM IV
Sommige experts verklaren de toename met betere diagnostische technieken. Dit betekent dat het aantal 'patiënten' niet is veranderd maar dat men nu beter in staat is om de aandoening te herkennen waardoor meer mensen een diagnose krijgen. Dit is ondermeer te danken aan DSM IV, de diagnostische leiddraad voor psychiaters. Dit boek beschrijft de internationaal vastgelegde criteria die nodig zijn voor het diagnosticeren van een psychiatrische aandoening. Klinkt naar goede vooruitgang... 

 

De bril van de psychiaterToch zijn er problemen met DSM IV. De criteria beschrijven namelijk slechts gedragspatronen die een bepaalde aandoening kenmerken. Het blijft de taak van de psyhciater zelf om te beoordelen of deze patronen van toepassing zijn op de cliënt of niet. De diagnose is dus gekleurd door de subjectieve inschatting van de psychiater.

Voorbeeld: Hoe noem je een kind dat het liefst de hele dag rent en springt? Energiek of hyperactief? Is een weduwe die nog maar amper uitgaat sinds het overlijden van haar echtgenoot rouwend of depressief?

Nieuwe criteria

De regelmatige aanpassingen van DSM-criteria maken het nog ingewikkelder. DSM V zal in mei 2013 gepubliceerd worden. Volgens de nieuwe versie zullen dan veel mensen met een psychiatrische diagnose niet meer aan de criteria voldoen. Aan de andere kant komen er nieuwe gevallen bij die nu nog als gezond gelden.

De naam is niet de oorzaakEen groot misverstand omtrent ADHD en depressie is dat ze als stoornis, en dus als oorzaak voor problematisch gedrag worden gezien. Dit is echter niet waar, aldus psycholoog Laura Batstra: "De term vrijgezel is slechts een beschrijving voor iemand die geen partner heeft. Het vrijgezel-zijn is niet de oorzaak ervoor dat iemand geen partner heeft. Ook ADHD, depressie en autisme zijn slechts namen voor problematische gedragspatronen maar ze bevatten niet de oorzaak voor dit gedrag.

Sociale constructenGedurende de afgelopen 20 jaar is ons beeld van psychiatrische aandoeningen sterk veranderd. Vroeger accepteerde men dat Jeroentje een wild kind was en de buurvrouw leefde als een kluizenaar. Toen begon het tijdperk van de psychologie en men dacht gedrag te kunnen sturen van problematisch naar wenselijk. Maar wie bepaald nou wat problematisch en wenselijk is? Dat doen wij als maatschappij. Een kind dat niet rustig op zijn stoel kan zitten is storend tijdens de les. Een collega die vaak somber is werkt minder efficiënt. De definities van problematisch en wenselijk zijn dus sociale constructen.

Een label voor je leven
Wat betekent dit voor Jeroentje en de buurvrouw? Ze krijgen een diagnose die hun labelt als psychisch ziek. De medische en sociale gevolgen van zo'n label zullen ze de rest van hun leven moeten dragen. Je kunt het zien als een excuus voor hun gedrag waardoor mensen begrip voor hun zullen tonen. Je kunt het ook zien als een extra beperking die hun niet helpt het probleem op te lossen. Want als je depressief bent dan ben je gewoon somber. Niks aan te doen!

Er zijn wel andere partijen die voordeel hebben bij elke nieuwe diagnose. De psychiaters en therapeuten bijvoorbeeld die hun baan mogen houden. De farmaceutische industrie die meer medicijnen kan verkopen. Familie en vrienden van de betrokkene die een excuus hebben gevonden voor het ongepaste gedrag: "Het is niet de schuld van Jeroentje. Hij heeft ADHD, daarom is hij zo wild."