donderdag 6 december 2012

'Oeps!', zei de wetenschapper...

Als het in de wetenschap een keer fout gaat dan gaat het meestal goed fout. Op het moment waar de collega's niet kritisch genoeg kijken of economische/politieke belangen een grotere rol spelen dan betrouwbaar onderzoek is een catastrofe of ten minste een klein drama voorgeprogrammeerd. Wat volgt is een lijst van 10 wetenschappelijke blunders die bij mij de meeste indruk hebben achter gelaten, deel 1:

Plaats 10: Ijskoude fusie
Onze energiebronnen raken wereldwijd op en onderzoekers zijn druk bezig met het ontwikkelen van alternatieven. Twee chemici uit Utah dachten in 1989 al het probleem opgelost te hebben. Stanley Pons en Martin Fleischmann ontdekten het principe van Cold Fusion - kernfusie door electrolyse van deuterium oxide. Deuterium is een natuurlijk isotoop van waterstof. Pons en Fleischmann beweerden dat de kernen van de deuteriumatomen tijdens de electrolyse met elkaar gingen fuseren. Tijdens de fusie zou genoeg energie vrij komen om de hele wereld ervan te voorzien. Terwijl de onderzoekers met hun aandacht bij de media waren werd hun methode intensief getoetst door collega-wetenschappers. Tot nu toe is het niemand gelukt om hun resultaten te reproduceren. Geen catastrofe, wel gênant

Plaats 9: Y2K - WTF?
Het was een van de duurste en meest gênante blunders van de computertechnologie. Terwijl Bob Behmer het in 1958 al eraan zag komen duurde het nog 40 jaar eerder de rest van de technologische wereld aandacht aan het probleem wilde besteden. Omdat men viercijferige jaargetallen inkortte op de laatste twee cijfers vreesde men dat de '00' van 2000 herkend zou worden als 1900. Over de gevolgen werden hele doemscenario's geschetst waarbij vliegtuigen uit de lucht vallen, enorme hoeveelheden data verloren gaan en de hele technologie instoort. De problemen bleven echter beperkt. Het ergste rapport kwam uit Sheffield waar 154 zwangere vrouwen fout resultaten ontvingen van een test op Down syndroom. Twee van hun hadden een abortus gehad voordat de informatie gecorrigeerd werd.

Plaats 8: Hoe oud is de aarde?

Er zijn belachelijk veel theorieën over de leeftijd van de aarde bedacht. Die van William Thomson, bekend als Lord Kelvin, heeft ten minste een mens diep ongelukkig gemaakt. Charles Darwin baseerde zijn evolutietheorie ondermeer op de uitspraken van de geoloog Charles Lyell. Deze ging ervan uit dat de oppervlakte van de aarde continu verandering ondergaat waarbij gebergtes ontstaan en door erosies weer afgebroken worden. Op basis van onderzoek naar gesteentes schatte hij de leeftijd van de aarde op ongever 300 miljoen jaar.
Kelvin zag helemaal niks in Darwin's en Lyell's theorieën en ging op zoek naar tegenargumenten. Zijn resultaat:ervan uitgaand dat de aarde net als de zon een afkoelende bol is kan ze volgens de temperatuurgradiënt in de aardkorst niet ouder dan 100 miljoen jaar zijn. Deze argumentatie werd algemeen geaccepteerd en Darwin stierf met het idee dat zijn theorie grote onzin was. 100 miljoen jaar waren namelijk te weinig tijd voor zijn evolutietheorie.

Plaats 7: Frankenstein's bijen
Als je met beestjes speelt doe je er beter aan om goed op hun te letten. Die les hebben wetenschappers in Brazilië moeten leren toen ze in 1956 probeerden een bijensoort te kweken die beter tegen het Zuid-amerikaanse klimaat kon. De Eurpese honingbij was wel aanwezig maar in verband met de locale temperaturen produceerde ze te weinig honing. Daarom besloot de bioloog Warwich Keer om de Europeanen met agressieve Afrikaanse bijen te kruisen. De nieuwe soort bewees al snel dat de poging succesvol was. Enkele exemplaren ontsnapten uit het lab en verspreidden zich in Midden- en Noord-amerika waar ze bekend werden als 'killer bees'. Ook al zijn deze bijen heel agressief zijn overlijden hooguit 1-2 mensen per jaar aan hun steken. Voor de Braziliaanse imkers waren de killer bees echter een ramp: ze waren niet te controleren en de gewone honingbij kon de concurrentie niet aan.

Plaats 6: Luchtverschoner vervuild water

Men dacht een hoop milieuproblemen te kunnen oplossen en heeft uiteindelijk een groot probleem veroorzaakt. In 1970 kwam methyl-tert-butylether op de Amerikaanse markt - een stof die aan benzine werd toegevoegd wat bijdroeg aan een efficiëntere verbranding en schonere emissies. Enthousiast begon men MTBE in grote ondergrondse tanks op te slaan. Door enige sloordigheid lekte het gas uit de tanks de grond in. Helaas loste het ook prima op in het grondwater waardoor het meer dan 14 procent van het stedelijke gronwater besmette. De Amerikaanse regering  verbood MTBE in 1999 maar het vervuilde water is waarschijnlijk niet meer zo snel schoon te krijgen. Meerdere tankstations hebben hoge boetes moeten betalen voor de lekkage van hun tanks. Hoeveel mensen er uiteindelijk ziek zijn geworden door MTBE is meoilijk te schatten.